Po udarze u części osób pojawiają się trudności z połykaniem. Pacjent może kaszleć podczas jedzenia, krztusić się, długo trzymać pokarm w ustach albo mówić po piciu inaczej niż zwykle — na przykład bardziej chrypiąco lub niewyraźnie. Takie objawy wymagają uwagi, ponieważ jedzenie i picie powinny być przede wszystkim bezpieczne.
Trudności z połykaniem po udarze nazywa się dysfagią. Nie zawsze łatwo je zauważyć. Czasem pacjent wyraźnie krztusi się przy jedzeniu, a czasem problem jest mniej widoczny: je bardzo wolno, unika niektórych produktów, odchrząkuje po piciu albo szybciej się męczy podczas posiłku.
Nie należy tego lekceważyć. Jeśli pojawia się podejrzenie problemów z połykaniem, warto skonsultować się z lekarzem lub neurologopedą. Specjalista może ocenić bezpieczeństwo jedzenia i picia oraz zalecić odpowiedni sposób postępowania.
Niepokojące sygnały to:
Czasem pacjent nie zgłasza problemu, dlatego ważna jest uważna obserwacja podczas posiłków.
Konsystencja posiłków i płynów powinna być dobrana indywidualnie. Niektóre osoby lepiej radzą sobie z gładkimi potrawami, inne potrzebują zagęszczonych płynów, a u części pacjentów pewne produkty mogą być niewskazane.
Nie należy samodzielnie eksperymentować z dietą, jeśli pacjent kaszle, krztusi się albo ma trudność z przełykaniem. W takiej sytuacji potrzebna jest ocena specjalisty.
Dotyczy to również płynów. Woda, herbata czy sok mogą być trudniejsze do bezpiecznego przełknięcia niż się wydaje, jeśli mechanizm połykania jest zaburzony.
Pacjent powinien jeść w pozycji możliwie stabilnej i wyprostowanej. Głowa i tułów nie powinny opadać. Jeśli pacjent siedzi przy stole, stopy powinny mieć podparcie. Jeśli je w łóżku, trzeba zadbać o odpowiednie ułożenie.
Nie należy karmić osoby leżącej płasko. Pozycja ma duże znaczenie dla bezpieczeństwa połykania.
Po posiłku dobrze jest przez pewien czas pozostać w pozycji siedzącej. Nie należy od razu kłaść pacjenta na płasko, zwłaszcza jeśli ma trudności z połykaniem.
Jedzenie po udarze może wymagać więcej czasu. Nie należy poganiać pacjenta. Lepiej podawać małe porcje i poczekać, aż poprzedni kęs zostanie połknięty.
Podczas jedzenia warto ograniczyć rozmowy, telewizor, telefon i pośpiech. Koncentracja na jedzeniu i połykaniu może zwiększyć bezpieczeństwo.
Jeśli pacjent łatwo się męczy, lepiej zaplanować krótszy, spokojniejszy posiłek niż próbować zjeść dużo na siłę.
Jeśli pacjent może jeść samodzielnie, warto mu to umożliwić. Można pomóc w ustawieniu talerza, dobraniu sztućców, pokrojeniu jedzenia albo przygotowaniu stabilnego kubka. Nie trzeba od razu karmić, jeśli pacjent jest w stanie wykonać część czynności sam.
Samodzielne jedzenie to także ważna aktywność i element powrotu do sprawczości.
Jednocześnie bezpieczeństwo jest najważniejsze. Jeśli pacjent krztusi się, jest bardzo zmęczony albo nie kontroluje dobrze kęsa w ustach, potrzebna jest ostrożność i konsultacja ze specjalistą.
Warto zwracać uwagę nie tylko na samo jedzenie, ale też na to, co dzieje się później. Niepokojące może być częste odchrząkiwanie, kaszel po posiłku, zmiana głosu, duszność, gorączka, osłabienie albo nawracające infekcje.
Opiekun może notować, przy jakich produktach pojawia się problem: przy wodzie, zupie, suchym pieczywie, mięsie, tabletkach albo większych kęsach. Takie informacje mogą pomóc podczas konsultacji.
Po udarze trudność może dotyczyć także połykania tabletek. Nie należy samodzielnie kruszyć leków, otwierać kapsułek ani mieszać ich z jedzeniem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Niektóre leki nie powinny być rozdrabniane, ponieważ może to zmienić ich działanie.
Jeśli pacjent ma problem z połykaniem leków, trzeba zgłosić to lekarzowi. Czasem możliwa jest zmiana formy leku lub inny sposób podania.
Posiłek należy przerwać, jeśli pacjent:
W razie poważnego krztuszenia, duszności albo podejrzenia zadławienia trzeba natychmiast wezwać pomoc.
Jeśli trudności powtarzają się, konieczna jest konsultacja.
Opiekun powinien przede wszystkim obserwować, zapewnić spokojne warunki i reagować na niepokojące objawy. Ważne jest tempo posiłku, pozycja pacjenta, wielkość porcji, kaszel, głos po połknięciu i zmęczenie.
Trzeba też pamiętać o atmosferze. Jedzenie nie powinno być źródłem wstydu ani presji. Pacjent może czuć się niekomfortowo, jeśli je wolno, krztusi się albo potrzebuje pomocy. Spokój i cierpliwość są bardzo ważne.
Nie należy karmić pacjenta w pozycji leżącej. Nie należy poganiać, podawać dużych kęsów ani zachęcać do szybkiego popijania. Nie warto też rozpraszać pacjenta rozmową, telewizją lub telefonem, jeśli ma trudności z połykaniem.
Nie należy samodzielnie zmieniać konsystencji diety, zagęszczać płynów, kruszyć leków ani wprowadzać nowych zaleceń bez konsultacji, jeśli pacjent ma objawy dysfagii.
Trudności z połykaniem po udarze wymagają ostrożności i uważnej obserwacji. Jeśli pacjent kaszle, krztusi się albo ma zmieniony głos po piciu, warto skonsultować to z lekarzem lub neurologopedą. W codziennych posiłkach pomagają spokojne tempo, małe porcje, bezpieczna pozycja i unikanie pośpiechu. Jedzenie i picie powinny być dla pacjenta nie tylko odżywcze, ale przede wszystkim bezpieczne i spokojne.
"Treści w serwisie wracam.pl mają charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. W sprawach dotyczących zdrowia, leczenia i rehabilitacji należy skonsultować się z lekarzem lub specjalistą."
